Doradztwo i porady AED

Czy AED może zaszkodzić? Obalamy mity o defibrylatorach

6 paź

Czy AED może zaszkodzić poszkodowanemu? To jedno z najczęstszych pytań, jakie ciągle zadają sobie świadkowie nagłego zatrzymania kardiologicznego (NZK). Nie tylko brak wiedzy jak przeprowadzić pierwszą pomoc, ale też strach przed popełnieniem błędu lub pogorszeniem stanu zdrowia pacjenta bywa paraliżujący. To powoduje, że wiele osób rezygnuje z działania. Czy są to choć po części słusznie obawy? Nie! Automatyczny defibrylator zewnętrzny (AED) nie może zaszkodzić osobie ratowanej. Poznaj najpopularniejsze mity o AED i dowiedz się, dlaczego prawo oraz technologia stoją po Twojej stronie.

Czy AED może zaszkodzić? Obalamy mity o defibrylatorach

Czy AED może zaszkodzić? Oto jak technologia chroni nas przed błędem.

AED jest tak zaprojektowany, by był zarówno jak najbardziej skuteczny, jak i bezpieczny. Ma ratować życie nawet w rękach osoby bez wiedzy o pierwszej pomocy czy przeszkolenia. A jednocześnie być bezpieczny nawet, gdy w stresującej przecież sytuacji popełnimy błąd.


Konstrukcja i działanie AED jest w 100% bezpieczne i automatyczne. AED wyzwoli impuls elektryczny wyłącznie w sytuacji, gdy elektronika medyczna w jego wnętrzu wykryje zaburzenia pracy serca kwalifikujące się do defibrylacji (migotanie komór lub częstoskurcz komorowy bez tętna).

Jeśli poszkodowany stracił przytomność z innego powodu (np. udar, cukrzyca, omdlenie), a jego serce bije prawidłowo, AED po analizie EKG zakomunikuje: „Defibrylacja nie jest zalecana” 


Nawet jeśli w przypływie paniki wciśniesz przycisk wyładowania, urządzenie nie spowoduje wyładowania. Nie ma takiej możliwości. Prędzej zaszkodzisz poszkodowanemu, nie podejmując żadnych działań, niż naklejając elektrody defibrylatora i pozwalając urządzeniu monitorować pracę serca.

Co więcej, w takim właśnie przypadku uruchomione AED i przyklejone elektrody „czuwają” nad nieprzytomnym poszkodowanym. Urządzenie monitoruje pracę serca. To powoduje, że w przypadku pogorszenia się stanu poszkodowanego i wystąpienia nieprawidłowej pracy serca, urządzenie od razu nas poinformuje i przekaże instrukcje jak postępować. My zaś możemy i powinniśmy powiadomić dyspozytora karetki pogotowia o pogorszonym stanie poszkodowanego. To może nadać inny priorytet tej interwencji i karetka przyjedzie szybciej. 


Czy zatem AED może zaszkodzić?

Nie. Nawet oddychającemu z prawidłową pracą serca AED nie zaszkodzi. Więc nie bójmy się go użyć.

Mało tego. AED po uruchomieniu przeprowadzi nas punkt po punkcie przez to, co mamy robić, by pomóc poszkodowanemu. Jak choćby poleci nam by zadzwonić pod numer 112 lub 999 i powiadomić co się stało.

Ten punkt w ferworze niesienia pomocy jest często zapominany, a powinien znaleźć się tuż po tym, jak stwierdzimy czy poszkodowany oddycha czy nie. Często po stwierdzeniu braku oddechu rzucamy się do resuscytacji i uciskania klatki piersiowej i dopiero po czasie okazuje się, że nikt nie wezwał pomocy medycznej. Te cenne minuty zwłoki mogą decydować o życiu, zdrowiu lub choćby długości rekonwalescencji.

Pamiętajmy AED jest naszym asystentem, który mówi nam co robić, a często też wyświetla te czynności na wbudowanym ekranie.


5 największych mitów o stosowaniu AED

Wokół defibrylacji narosło wiele mitów i nieporozumień, które skutecznie opóźniają akcje ratunkowe. Czas się z nimi rozprawić:


  1. AED „restartuje” zatrzymane serce (asystolię) – Popkultura i seriale medyczne przyzwyczaiły nas do widoku lekarza strzelającego prądem w płaską linię na monitorze. To fikcja. AED nie generuje impulsu przy całkowitym braku aktywności elektrycznej (asystolii). Jego zadaniem jest wygaszenie chaotycznej pracy komór serca (migotania). Impuls prądu wysyłanego z AED „resetuje" serce, by mogło w naturalny sposób rozpocząć prawidłową pracę.
  2. Trzeba mieć ukończony kurs, aby legalnie użyć AED – Defibrylatory publiczne zostały zaprojektowane z myślą o osobach bez żadnego przeszkolenia medycznego. Urządzenie po włączeniu prowadzi ratownika za rękę za pomocą jasnych komend głosowych. Kurs pierwszej pomocy czy choćby przeszkolenie z obsługi AED mogą wydatnie podnieść skuteczność akcji ratunkowej, ale nie są niezbędne.
  3. Osoby z rozrusznikiem serca nie mogą być defibrylowane – Jeśli pacjent ma wszczepiony rozrusznik (widoczne zgrubienie i blizna pod obojczykiem), AED jest nadal kluczowe dla jego przeżycia. Jedyną zasadą jest naklejenie elektrody około 10–15 cm obok lub poniżej implantu, aby nie „blokować” przepływu prądu. Sama obudowa rozrusznika serca może spowodować, że impuls elektryczny nieco „ominie serce” i będzie nieco słabszy. To nie znaczy, że mamy nie stosować AED. Nawet nieco osłabiona wartość może okazać się skuteczna. Poza tym istnieją takie modele AED które zwiększają energię każdego następnego wyładowania. To oznacza, że jeśli po pierwszym wyładowaniu nadal serce nie podjęło prawidłowej pracy, to kolejne wyładowanie będzie silniejsze i tak wyładowania będą wzrastać do maksymalnego. To zwiększa szansę na to, że nawet jeśli na drodze impulsu będzie rozrusznik serca, to pomimo jego obecności serce w końcu dostanie odpowiednio silny impuls. Dodatkowo zaawansowane układy mierzą impedancję pomiędzy elektrodami podczas już pierwszego impulsu i potrafią skorygować następny by był bliski optymalnego.
  4. Kobiety w ciąży nie wolno ratować za pomocą AED. To mit. Prąd z defibrylatora jest bezpieczny dla płodu. Jego główne natężenie zamyka się przez klatkę piersiową. Pamiętajmy, że skuteczne przywrócenie krążenia u matki to jedyna szansa na uratowanie dziecka.
  5. Metalowa biżuteria i biustonosze uniemożliwiają pomoc. Nie marnuj czasu na zdejmowanie łańcuszka czy pierścionków. Wystarczy przesunąć łańcuszek, by nie leżał bezpośrednio pod elektrodą, a stanik rozciąć odsłaniając klatkę piersiową. W każdej skrzynce AED powinien znajdować się pakiet w którym są nożyczki do rozcinania ubrania. 


Najczęściej powtarzające się pytania i wątpliwości


Czy grozi mi odpowiedzialność za błąd?

Kolejną barierą psychiczną są obawy natury prawnej. Wiele osób zastanawia się lub pyta: „Co jeśli połamię żebra albo pacjent umrze?”.

Polski system prawny w pełni chroni osobę udzielającą pierwszej pomocy.

Działasz wtedy w ramach tzw. stanu wyższej konieczności. Ratujesz dobro o najwyższej wartości – ludzkie życie – poświęcając dobro o wartości niższej (np. mienie lub nienaruszalność cielesną). Z perspektywy prawa, osoba w stanie nagłego zatrzymania kariologicznego znajduje się w stanie śmierci klinicznej. Nie można jej bardziej „uśmiercić” ani pogorszyć jej sytuacji. Za to za nieudzielenie pomocy grozi odpowiedzialność karna.


Co więcej, prawo nas chroni, jeśli ratując życie musielibyśmy zniszczyć mienie lub złamać zakaz wejścia na dany teren. Na przykład rozbijając witrynę sklepu, za którą widzimy w wewnętrznej szafce AED. Albo wejść na teren prywatny lub wyłączony z publicznego korzystania.


Czy Zawał serca i Nagłe Zatrzymanie Kardiologiczne (NZK) to jedno i to samo?


To najczęstszy błąd pojęciowy. Zawał to jakby problem „hydrauliczny” – polega on na zablokowaniu naczynia krwionośnego, przez co krew nie dociera do części serca. Pacjent z zawałem jest zazwyczaj przytomny, boli go w klatce piersiowej i rozmawia. Nagłe Zatrzymanie Krążenia to problem „elektryczny” – impulsy elektryczne pojawiają się w sposób nieuporządkowany i chaotyczny, w rezultacie czego serce nagle przestaje pompować krew, a pacjent z sekundy na sekundę traci przytomność i przestaje oddychać.

Czy AED może zaszkodzić w takiej sytuacji?

Nie! Choć zawał to nie nagłe zatrzymanie kardiologiczne (NZK), to może się w takie przerodzić, a pacjent stracić przytomność i przestać oddychać. Nie zrobimy krzywdy osobie z zawałem serca naklejając elektrody i włączając AED, a w razie pogorszenia się stanu poszkodowanego AED od razu to rozpozna i przeprowadzi nas przez proces zalecanej defibrylacji.


Co też bardzo ważne, obecność AED przy przytomnym poszkodowanym działa na niego jak silny środek uspokajający - widzi „urządzenie, które ratuje życie” i wie, że w razie czego jego szanse na przeżycie są dużo większe. To obniża poziom stresu, a w rezultacie spada poziom adrenaliny. W wyniku tego spada tętno i ciśnienie tętnicze krwi, co zmniejsza zapotrzebowanie mięśnia sercowego na tlen.

Mówiąc prosto: mniejszy stres psychiczny to mniejsze ryzyko, że niedotlenione serce faktycznie wpadnie w niebezpieczne dla życia migotanie komór serca.

Niektórzy ludzie jednak mogą zareagować niepokojem na widok sprzętu medycznego. Warto zawsze zapewnić poszkodowanego, że urządzenie na razie nie jest potrzebne i jest uruchamiane tylko dla monitorowania jego stanu, a w razie pogorszenia jego stanu zapewni pomoc do czasu przyjazdu pomocy medycznej.


Czy AED zastępuje uciskanie klatki piersiowej (RKO)?


To mit! AED i uciski klatki piersiowej to zespół, który działa wyłącznie razem. Sam defibrylator nie pompuje krwi za serce. Po podaniu impulsu elektrycznego (lub gdy aparat go odmówi), urządzenie natychmiast wyda komendę: „Rozpocznij uciskanie klatki piersiowej” i najczęściej poda nam odpowiedni rytm tych ucisków. Zaawansowane systemy będą nas też informować o tym, jak głęboko mamy uciskać, by robić to skutecznie.

RKO i AED uzupełniają się – uciskanie serca chroni mózg przed nieodwracalnymi uszkodzeniami w wyniku niedotlenienia. Uciskając klatkę piersiową pompujemy natlenioną krew do mózgu spowalniając jego niedotlenienie. AED natomiast odpowiada za przywrócenie prawidłowej pracy serca, które to najlepiej sobie radzi w dostarczaniu tlenu do komórek nerwowych mózgu.

Tak więc gdy posiadamy AED to AED i uciskanie klatki piersiowej stosujemy łącznie. Gdy nie posiadamy AED uciskamy klatkę piersiową.


Czy prąd z AED może porazić ratownika w trakcie strzału jeśli podłoże jest wilgotne?


Nie. Współczesne elektrody są odpowiednio zaizolowane, a prąd płynie ściśle wyznaczoną ścieżką między jedną elektrodą a drugą. Jedyne, o co musisz zadbać, to by klatka piersiowa poszkodowanego była sucha (wytrzyj ją ręcznikiem lub koszulką przed naklejeniem elektrod) oraz by nikt nie dotykał poszkodowanego w trakcie wyładowania. O tym zresztą przypomni ci AED przed tym, jak zakomunikuje konieczność wyzwolenia impulsu. Możesz bezpiecznie używać AED na wilgotnej trawie, śniegu czy betonie, o ile sam pacjent nie leży zanurzony w głębokiej kałuży czy wodzie. Z tego względu należy bezpiecznie przetransportować poszkodowanego chroniąc głowę i kręgi szyjne na suche podłoże. Tam po osuszeniu klatki piersiowej AED zadziała optymalnie i bezpiecznie.

Ze względów bezpieczeństwa nie powinniśmy też uruchamiać AED jeśli czujemy gaz lub opary płynów łatwopalnych ani w ich obecności.


Czy zakup szafki zamykanej na kluczyk to dobra ochrona przed kradzieżą?


Z punktu widzenia bezpieczeństwa to poważny błąd. AED musi być dostępne natychmiast. Poszukiwanie klucza u ochroniarza czy w recepcji to mogąca decydować o życiu strata czasu. Najskuteczniej chronić AED chroni przed kradzieżą nie zamkiem, ale monitoringiem wizyjnym lub automatycznym powiadomieniem wysyłanym po otwarciu drzwiczek do osób lub instytucji mogących podjąć odpowiednią interwencję. Istnieją też rozwiązania powiadamiające o miejscu położenia AED, co skutecznie pomaga odzyskać sprzęt. Często też szafki AED posiadają alarm uruchamiany po ich otwarciu, co zwraca na to uwagę i postronnych i odpowiedzialnych za nadzór.


Czy raz zamontowane AED może wisieć na ścianie latami bez opieki?


AED to urządzenie bezobsługowe podczas akcji i może chronić nas i nasze otoczenie całymi latami. Wymaga jednak odpowiedniego nadzoru technicznego i serwisu.

Elektrody AED mają specjalny klej przewodzący impulsy elektryczne. Ten klej zachowuje swoje optymalne właściwości przez określony przez producenta czas. Najczęściej 2 - 3 lata. Po tym czasie jego skuteczność spada, co może skutkować nieskutecznym działaniem urządzenia, które po tym okresie może nie być w stanie uratować życia. Tak więc po okresie określonym przez producenta i dacie wydrukowanej na opakowaniu elektrod należy je wymienić na nowe.

To samo tyczy się baterii. Te pomimo, że wystarczają na dłużej (3 - 5 lat) to również muszą zostać wymienione. Tylko w ten sposób zapewnimy pełne i skuteczne funkcjonowanie urządzenia. Oczywiście mówimy tu o sytuacji, kiedy wskaźnik baterii na urządzeniu pokazuje ciągle jej stan jako „pełny” lub „OK”. Warunki zewnętrzne, jak choćby niskie temperatury, mogą znacząco ograniczyć pojemność baterii i skrócić jej żywotność. Dlatego zalecane jest cykliczne sprawdzanie stanu baterii na urządzeniu i zainstalowanie go w specjalnych ogrzewanych skrzynkach AED.

Tak więc reasumując: wymieniamy baterie, jeśli AED zgłasza ich niską pojemność, ale nie później niż data ich przydatności do użycia. Nie oszczędzajmy na bezpieczeństwie. Zamówmy serwisanta, który się nie tylko tym zajmie, ale też będzie monitorował daty wymiany baterii i elektrod.


Czy Defibrylator jest tylko dla osób starszych?

Nie! Nagłe zatrzymanie kardiologiczne może dotknąć absolutnie każdego w każdym wieku: dziecko na placu zabaw, młodego sportowca na boisku, pracownika, mieszkańca czy przechodnia. Większość AED posiada przełącznik, który przełącza tryb pracy z trybu ratowania dorosłego na tryb pediatryczny. Elektrody też najczęściej są uniwersalne, z tym, że u dziecka przyklejamy jedną na piersi, a drugą na plecach. Oczywiście w placówkach, gdzie przebywają dzieci, możemy mieć defibrylator dedykowany dla nich. Już ustawiony na tryb pediatryczny z podłączonymi pediatrycznymi elektrodami.


Czy AED bez trybu pediatrycznego nadaje się do ratowania dzieci?


Tak. Należy ratować życie dziecka takim AED jaki tylko posiadamy. AED przed wyładowaniem mierzy też opór elektryczny ciała i na tej podstawie przelicza czy ma do czynienia z dzieckiem, osobą drobnej budowy ciała, czy kimś dobrze zbudowanym. Nawet bez trybu pediatrycznego zazwyczaj pierwszy „strzał” będzie znacząco mniejszy. Gdy posiadamy AED starszego typu bez trybu pediatrycznego to właśnie nim należy ratować dziecko. Nawet nieznacznie zwiększona dawka energii nie niesie takiego zagrożenia dla zdrowia i życia dziecka jak niedotlenienie mózgu i brak krążenia.


Temat AED w trybie pediatrycznym i stosowania AED u dzieci już niedługo zostanie opisany specjalnym artykule na który zapraszam.

Zadbaj o bezpieczeństwo z naszymi rozwiązaniami

Odkryj nasze usługi zdrowotne i popraw swoje samopoczucie. Sprawdź naszą ofertę i dołącz do grona zadowolonych klientów!

Napisz do nas
Kontakt

Skontaktuj się z nami